Татарское ткачество- Туку станогы

Татарское ткачество

Долгие часы, было время, проводили татарские женщины за ткацким станком. Владели они всеми видами техник узорного тканья: бранного (чуплэм), выборного (теслы чуплэм), многоремизного (кыялап сугу). Но наиболее традиционной и присущей для них была техника закладного ткачества (асалап сугу), которая явилась основой производства, помимо узорных тканей, также безворсовых ковров «келэм», половиков и дорожек.


Наряду с простыми гладкими тканями создавались богатые узорные изделия, украшенные разнообразным геометрическим орнаментом: концы полотенец, занавески, края скатертей, подзоры, фартуки.


Сейчас лишь в отдельных деревнях Татарстана можно встретить мастериц, работающих дома на ткацком станке. В основном они ткут безворсовые дорожки с полосатым многоцветным узором, так называемые паласы. Нарядные красочные половики, полосатые, а иногда с узором в клетку, стелятся на пол, накидываются и на мебель.


Мастерицы всегда владели множеством приемов, знали секреты разных приспособлений, подчас столь сложных, что даже не каждая ткачиха могла заправить такой стан. Ведь нужно было уметь точно рассчитать рисунок будущей ткани и соединить все части стана и нить основы в единую систему. Лишь самые опытные ткачихи умели составить схему-расчет узора и заправить стан в нужном порядке.


Тукучылык - татарларда киң таралган һәм борынгы кәсепләрнең берсе. Тукучылык өчен чимал булып җитен, киндер һәм йон кулланылган. Әлеге чималны тукыма хәленә китергәнче, халык, эшкәртү срокларын төгәл саклап, аларны төрле алымнар һәм ысуллар белән камилләштергән. Җитен һәм киндерне иң элек төрле формадагы талкыларда (русча - мялка) - авыш, горизонталь кәүсәле, горизонталь такталы һәм бүкәнгә казылып куелган вертикаль борыслы - ваклаганнар. Күбрәк, ясау өчен уңайлы булганлыктан, такталы горизонталь талкылар кулланылган. Ваклаганнан соң, җепселләрне кулдан эшләнгән каккыч ярдәмендә талкыштан һәм киндер сөягеннән чистартканнар. Аннан соң барлыкка килгән сүсне саклык белән генә махсус ясалган тараклар белән тараганнар. Мондый тараклар агач тактага тимер энәләр кагып ясалганнар. Ә сарык йонын тараганчы чүбеннән арындырып, йон или торган станокта аяганнар. Йонны эрләү өчен каба һәм орчык кулланылган. Кабаларның күп кенә формалары билгеле булган, әмма еш таралганы - җыелма каба булган, ягъни яссы тактага урнаштырылган вертикаль такта. Бу тактага йон бәйләнеп куелган. Әзер җепне тубырча дип аталган станокта аркылы һәм буй җепләргә аерганнар.

XIX гасыр ахырында - XX гасыр башында тукучылык төрле бизәкләр куллану белән характерлана. Бизәкләр эре дә, вак та, төсләр палитрасы да бай булган.

Йорт шартларында тукылган тукымалардан урын-җир, сөлгеләр, эскәтер һәм пәрдәләр тегелгән. Аларның урта өлеше гади үрелеп тукылса, башлары полосалар белән бизәлгән. Кайбер тукымаларны аз сандагы такталар кулланып, төрле бизәк ясап та тукыганнар. Андый бизәкләр йөзек кашы, уймак чүпләм дип аталганнар. Татарларда борын-борыннан билгеле булган чыбылдыклар да шул техника белән тукылган. Татарлар катлаулы техника (һәр орнаменталь форма аерым җепләр белән) белән башкарылган кырык шырпылы тукымалар ясау белән дә шөгыльләнгәннәр.