ГлавнаяБЛОГИМОЯ ИНТЕРЕСНАЯ ЖИЗНЬМоя деревня Тат.Ямалы

Новые записи
Поучаствовали с семьёй в кукольно-развлекательной программе «Великое чудо - семья» в рамках проекта «Большие семейные выходные»
Поучаствовали с семьёй в кукольно-развлекательной программе...
вчера в 20:13 - Алиса Морозова 0 0
На счастье
На счастье
вчера в 10:29 - Руслан Кашшапов 0 0
Летние путешествия. Музей Сталинградской битвы
Летние путешествия. Музей Сталинградской битвы
22 июня 2024 - Марьям Шагвалиева 0 0
Летние путешествия
Летние путешествия
22 июня 2024 - Марьям Шагвалиева 0 0
Семейная реликвия
Семейная реликвия
22 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
День защиты детей в Гос Совете Татарстана
День защиты детей в Гос Совете Татарстана
22 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
День, когда началась война 83 года назад.
День, когда началась война 83 года назад.
22 июня 2024 - Алиса Морозова 0 0
Удивительная выставка Эмерджентность красоты в ГСИ ГМИИ РТ
Удивительная выставка Эмерджентность красоты в ГСИ ГМИИ РТ
День защиты детей в ДК имени Ленина
День защиты детей в ДК имени Ленина
21 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
Пушистый вояж
Пушистый вояж
21 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
Моя любимая Школа 144.
Моя любимая Школа 144.
21 июня 2024 - Яков Косушкин 0 0
«Волки и овцы»
«Волки и овцы»
19 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
Театральная студия «Апуш»
Театральная студия «Апуш»
19 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
КидСпейс - город профессий.
КидСпейс - город профессий.
Познавательные музейные игры
Познавательные музейные игры
12 июня - День России! Парад дружбы в Кремле и концерт в Национальном музее
12 июня - День России! Парад дружбы в Кремле и концерт в...
Лего выставка
Лего выставка
18 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
Приключения Тома Сойера и Гекльберри Финна
Приключения Тома Сойера и Гекльберри Финна
18 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
День славянской письменности
День славянской письменности
18 июня 2024 - Руслан Кашшапов 0 0
Мастер класс
Мастер класс
15 июня 2024 - Яков Косушкин 0 0

Моя деревня Тат.Ямалы

Автор
Опубликовано: 1721 день назад ( 8 октября 2019)
Редактировалось: 2 раза — последний 20 июня 2024
+33
Голосов: 33
Моя деревня Тат.Ямалы

Татар Ямалы авылы тарихы.
Моя деревня Тат.Ямалы

Ямалы(Тат.Ямалы, Мари Ямалы) авылы табигатьнең иң гүзәл урынына-Агыйдел елгасының сул як ярына урнашкан.Һәм ул, хаклы рәвештә, Актаныш районының иң матур, бай тарихлы авылларының берсе.
Актаныш районы Минзәлә, Мөслим, Тукай, Сарман, Зәй, Түбән Кама, Әлмәт, Лениногорск, Бөгелмә, Азнакай, Ютазы, Баулы районнары белән бергә географик яктан Көнчыгыш Кама аръягына керә.
Көнчыгыш Кама аръягы яшәү өчен уңайлы булган: мал асрау өчен табигый болынлыклар, балык тоту өчен елгалар, күлләр, ягулык өчен урманнар, әрәмәләр, иген үстерү өчен уңдырышлы җирләр халыкларны үзенә җәлеп итеп торган.Этник яктан бу территория, археологлар раславынча, шактый чуар булган.Биредә борынгы финнар, угорлар, төркиләр яшәгәннәр.Үзләренең яшәүләре турындагы мәгълүматларны алар археологик истәлекләрдә, җир-су атамаларында (топонимиядә) калдырганнар.Ямалы авылы территориясендә һәм гомумән Актаныш районы территориясендә, пьянобор, кушнаренко, чиялек археологик культурасына караган истәлекләр теркәлгән.Мәсәлән, Мари Ямалы территориясендә пьянобор( борынгы пермь(удмурт), коми-пермяк, коми-зырлы халыкларының, кушнаренко, чиялек археологик культурасы калдыклары) бар.Соңгы икесен угор кабиләләре белән бәйлиләр.Тат.Ямалы, Мари Ямалы территориясендә пьянобор, кушнаренко, болгар(XII- XIII) археологик истәлекләре теркәлгән.
Тарихчылар (Д.М.Исхаков, М.И.Әхмәтҗанов ), археологлар ( Халиков А.Х., Казаков Е.П., Табяшев Р.С., Ютина Т.К. ), телчеләр (Саттаров Г.Ф., Арсланов Л.Ш. ) һәм башка белгечләрнең раславынча, Көнчыгыш Кама аръягы территориясендә пермь халыклары үзләренең эзләрен калдырганнар. (Бу турыда кара: "Арсланов Л.Ш., Казаков Е.П., Корепанов К.И. Финны, угоры и самоазийцы в Восточном Закамье”.Елабуга, 1993).
М.И. Әхмәтҗанов үз мәкаләсендә Ык елгасы регионы тарихын өч әһәмиятле этапка бүлеп карый.
Беренче периодта (монголлар яулап алганга кадәр чор ) болгар һәм угор кабиләләре бергә яшиләр, ягъни ике этник төркем(болгар-төркиләр һәм угорлар ) яшиләр.Угорларның бер өлеше, төрки тел кабул итеп, үзләре яшәгән территориядә (шул исәптән Актаныш территориясендә дә) калалар.
Икенче период, М.И. Әхмәтҗанов фикеренчә, XIII-XVII гасырларны эченә ала- Нугай этабы.
Өченче период – Кама аръягы чик саклау линиясен (сызыкларын) төзегәч башлана(1652-1657 еллар).
Д.М. Исхаков үзенең "Из этнической истории татар восточных районов.Татарской АССР до начала XX века” исемле мәкаләсендә Көнчыгыш Кама аръягы халкының катлаулы этник процесс кичергәнлегенә игътибар итә.Соңгы вакытларда Актаныш, Минзәлә районында яшәгән халыклар (татарлар) "башкортлар” дип язылганнар.Дамир Исхаков халыкларны түбәндәге этапларга бүлә:
XVIII гасыр ахыры – XX гасыр башы " сословно башкирский этап”;
XV-XVI гасыр башы – нугай этабы;
XIII – XV гасыр Алтын Урда төрки(кыпчак) этабы;
VIII – XIII гасырлар – болгар-угор этабы.
Бу этапта болгар-угор ( ханты, мансиларның, өлешчә венгр да булырга мөмкин) кабиләләре бергә яшиләр. Мәсәлән, Тат. Ямалы территориясендә XII-XIII гасырга караган кызыл-сары төстәге болгар керамикасы ( чүлмәк) фрагментлары табылган. Болгар керамикасы шулай ук ( болгар савытлары) Өшәр ( Семиостров) һәм Чиялек авыллары территориясендә дә табылган.
Шул ук вакытта угор халыкларына караган археологик истәлекләр дә бар. Алар Өшәр, Ямалы, Мәсәде авыллары территориясендә дә күп табылган. Угорлар белән болгар кабиләләренең бергә яшәүләре VIII – XIII гасырга караган ( Чиялек археологик культурасы) каберлекләрдә мөселманча һәм угорларча күмелгән каберләр табылды. Топонимик материаллар да моның шулай икәнлеген раслыйлар. Мәсәлән, Мәсәде, Өшәр, Шәбез һ.б. атамалар борынгы угорлар тарафыннан калдырылганнар.
Моя деревня Тат.Ямалы

Моя деревня Тат.Ямалы

Моя деревня Тат.Ямалы

Моя деревня Тат.Ямалы
Моя деревня Тат.Ямалы
596 просмотров
Комментарии (22)
Фазлиева Ильвина # 8 октября 2019 в 14:50 0
+1 интересный блог ))) спасибо !
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 17:15 0
да
Чулпан Семёнова # 8 октября 2019 в 15:07 0
Бик кызык хикэя!
Азалия Гайнуллина # 8 октября 2019 в 15:26 0
+2!Тарихлы авыл!
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 17:15 0
берсүзсез
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 20:01 0
спасибо
Эмилия ЗАЙНУЛЛИНА # 8 октября 2019 в 15:46 0
Спасибо, интересно!
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 17:16 0
спасибо за поддержку
Булат Шаймухаметов # 8 октября 2019 в 18:35 0
интересный блог
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 20:01 0
спасибо, БУЛАТ
Булат Шаймухаметов # 8 октября 2019 в 18:36 0
молодец
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 20:01 0
спасибо, БУЛАТ
Булат Шаймухаметов # 8 октября 2019 в 18:36 0
+1
Диляфруз Варина # 8 октября 2019 в 20:01 0
спасибо, БУЛАТ
Азалия Сибатова # 8 октября 2019 в 20:26 0
Очень познавательно.
Диляфруз Варина # 18 октября 2019 в 14:34 0
Спасибо
Азалия Сибатова # 8 октября 2019 в 20:26 0
+
Диляфруз Варина # 18 октября 2019 в 14:34 0
Спасибо
Ралина Гилазутдинова # 8 октября 2019 в 21:21 0
+
Диляфруз Варина # 18 октября 2019 в 14:34 0
Спасибо
Ирек Рамилевич # 7 ноября 2021 в 11:31 0
Очень интересные факты и фотографии.