Моабит дәфтәрләре тарихы.

Муса Җәлил һәм җәлилчеләр турында без инде шактый беләбез. Бу юлы татар әдәбиятында кабатланмас урын алып торган мирас – «Моабит дәфтәрләре»н искә алырга булдык. Җәлилнең без укыган бу шигырьләре үлем һәм кеше гомерләре бәрабәренә кайтып ирешә безгә.
Без гаилэм белэн музейда булган чарага бардык.

«Моабит дәфтәрләре» дип шагыйрь Муса Җәлилнең Моабит төрмәсендә тоткынлыкта чакта язган шигырьләр шәлкемен атап йөртәләр. Бу дәфтәр 2 блокноттан тора. Аларда – 93 шигырь. Беренче блокноттагы шигырьләр татар телендә гарәп графикасында язылган, икенче блокноттагылары – латин графикасында.



«Мин, күренекле шагыйрь Муса Җәлил, политик яктан гаепләнгән әсир буларак, Моабит төрмәсенә ябылдым. Мөгаен, мине тиздән атарлар. Әгәр бу язу руслардан берәрсенә эләксә, ул Мәскәүдәге язучы иптәшләремә миннән сәлам тапшырсын иде...»

Бу сүзләрдән соң сәлам әйтелергә тиешле кешеләрнең исемлеге китерелгән була, беренчеләрдән – Александр Фадеевның фамилиясе. Соңыннан хатны язучы, үзе турында гаиләсенә хәбәр итүләрен үтенеп, адресын да теркәп куйган.


«Татарча язу танучы һәм бу дәфтәрне укучы дуска!

Моны язды татарның билгеле шагыйре Муса Җәлил. Аның тарихы болай: ул 1906 елда туган. Квартиры Казанда һәм Мәскәүдә. Илдә иң зур шагыйрьләрдән санала. 1942 елны сугышка килде һәм әсир төште. Әсирлектә күп азаплар чигеп, кырык үлемнән калып, ахырда Берлинга китерелде. Берлинда сәяси яшерен оешмага катнашуда, совет пропагандасы таратуда гаепләнеп, кулга алынды, төрмәгә ябылды. Бәлки, аны үлем җәзасына хөкем итәрләр. Ул үләр. Ә аның әсирлектә һәм тоткынлыкта язган 115 шигыре бар. Ул шулар өчен кайгыра. Шуның өчен 115 нең 60 ын гына булса да күчереп калырга тырышты. Әгәр бу китап кулыңа төшсә, шигырьләрне яхшылап, дикъкать белән акка күчер, сакла һәм сугыштан соң, Казанга хәбәр итеп, үлгән татар халык шагыйренең шигырьләре итеп дөньяга чыгар. Минем васыятем шул.

Муса Җәлил. 1943. Декабрь.»

Бүген «Моабит дәфтәрләре» Татарстан Республикасы Милли музенда кадерләп саклана. Аларны елга бер мәртәбә, 15нче февральдә, Җәлил туган көндә, фондлардан алып чыгып, халыкка күрсәтәләр.

Укучылар Жэлилнен шигырьлэрен укыдылар.