ГлавнаяБЛОГИАвылым - Олы АчасырКаюм Насыйри - галим, язучы

ШКОЛЬНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ верх

Новые записи
Мультфильм "Союз зверей"
Мультфильм "Союз зверей"
сегодня в 16:25 - Рифат Низамиев 0 0
Будет новый Храм.
Будет новый Храм.
сегодня в 16:24 - Нурислам Абдуллин 0 0
Мечеть «Тынычлык» г.Заинск
Мечеть «Тынычлык» г.Заинск
сегодня в 16:21 - Диляра Юсупова 1 +1
Молодёжный центр «Дуслык» - выставка работ
Молодёжный центр «Дуслык» - выставка работ
сегодня в 16:12 - Диляра Юсупова 1 +1
МУЗЕЙ-МЕМОРИАЛ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ 1941-1945 ГГ.
МУЗЕЙ-МЕМОРИАЛ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ 1941-1945 ГГ.
сегодня в 16:11 - Станислав Сивцов 2 +1
Выставка  ДК "ПОБЕДА"
Выставка ДК "ПОБЕДА"
сегодня в 16:01 - Радик Семёнов 1 +1
Музей естественной истории Татарстана.
Музей естественной истории Татарстана.
сегодня в 15:46 - Станислав Сивцов 3 +2
Костюмы Османской империи глазами современных турецких дизайнеров.
Костюмы Османской империи глазами современных турецких дизайнеров.
сегодня в 15:31 - Станислав Сивцов 3 +2
«Екатерина Великая. Золотой век Российской империи»
«Екатерина Великая. Золотой век Российской империи»
сегодня в 15:12 - Станислав Сивцов 4 +3
Акция "Открытка Деду Морозу"
Акция "Открытка Деду Морозу"
сегодня в 14:48 - Ксения Чубурова 1 +1
Памятная доска Р.Г. Нежметдинову
Памятная доска Р.Г. Нежметдинову
сегодня в 14:31 - Саша Кузьмин 6 +3
Мемориал воинам ракетных войсках стратегического назначения
Мемориал воинам ракетных войсках стратегического назначения
сегодня в 14:25 - Ксения Чубурова 5 +3
Памятник карете Екатерины Второй
Памятник карете Екатерины Второй
сегодня в 14:23 - Саша Кузьмин 6 +3
Памятник воину-освободителю в пгт Аксубаево
Памятник воину-освободителю в пгт Аксубаево
сегодня в 14:09 - Ксения Чубурова 6 +4
Музей Исламской культуры.
Музей Исламской культуры.
сегодня в 13:45 - Снежана Урусова 4 +4
Музей естественной истории Татарстана.
Музей естественной истории Татарстана.
сегодня в 13:24 - Снежана Урусова 3 +3
Большое цирковое шоу!
Большое цирковое шоу!
сегодня в 13:10 - Снежана Урусова 2 +3
Спектакль "Дитя"  в Театре юного зрителя
Спектакль "Дитя" в Театре юного зрителя
сегодня в 12:51 - Замира Шарафиева 4 +4
Выставка «В начале было слово…»
Выставка «В начале было слово…»
сегодня в 12:41 - Замира Шарафиева 6 +6
Казанский театр юного зрителя
Казанский театр юного зрителя
сегодня в 12:32 - Замира Шарафиева 9 +9

Каюм Насыйри - галим, язучы

Автор
Опубликовано: 2070 дней назад (27 марта 2015)
Редактировалось: 1 раз — 21 ноября 2020
+16
Голосов: 16
Каюм Насыйри - галим, язучы


Тулы исем: Габделкаюм Габденнасыйр улы Насыйров
Һөнәре: галим, язучы
Туу датасы: 14 февраль 1825
Туу җире: Олы Шырдан, Зөя өязе, Казан губернасы
Ил: Rusiya İmperiyäse
Милләт: татар
Үлем датасы: 2 сентябрь 1902 (77 яшь)
Үлем җире: Казан

Габделкаюм Габденнасыйр улы Насыйров 1825 елның 2(14) февралендә элекке Казан губернасы Зөя өязе Югары Шырдан авылында укымышлы мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне әтисеннән ала. 1841 – 1855 елларда Казанның бишенче мәхәлләсендәге мәдрәсәдә укый. Бу мәдрәсәдә ул 1855 елга кадәр унбиш ел укый. Гарәп, фарсы телләрен өйрәнә. Аннан соң Духовное училищеда, соңрак шул училищеның дәвамы булган Духовное семинариядә татар теле укыта. Семинариядә ул 15 ел эшли. Соңыннан Казан университетына ирекле тыңлаучы булып керә.
1879 елдан башлап К.Насыйри рәсми рәвештә бер җирдә дә хезмәт итми. Бар гомерен язучылык эшенә, фәнгә багышлый. Һәр язны туган авылы Шырданга кайта, кыр эшләрендә катнаша, җәйләрен Зөя өязе авылларына чыгып, халыкның телен, гореф – гадәтләрен өйрәнә, тарихи истәлекләр, фольклор әсәрләрен җыя. Әдип бар көчен, сәләтен китаплар, дәреслекләр язуга сарыф итә, аларны үз акчасына бастыра. 1885 елда К.Насыйри Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте әгъзасы итеп сайлана.
К.Насыйри күбрәк Казанда яши. Берничә тапкыр агасы Габделхәй янына Мәскәүгә, Мәкәрҗә ярминкәсенә һәм имтихан тотар өчен Уфага барып кайта. 1893 елның җәендә Оренбург янындагы Каргалы авылында була.
К.Насыйри китапларын үзе төпләгән, көнкүреш әйберләре ясаган. “Һаман утырып язу ялыктыра, каннар оеше, мин һәр көн бер – ике сәгать эшләп, бу кораллар белән үземә кирәкле әйберләр ясыйм”, - дип әйтә торган булган. Ул рәсем ясаган, географик карталар сызып, календарьларына урнаштырган.
К.Насыйри халык медицинасыннан файдаланган, төрле үләннәр белән дәваланган, физик хезмәт белән шөгыльләнгән. Шуның нәтиҗәсе буларак, бөтенләй диярлек ятып авырмаган. Бары тик гомеренең соңгы елларында гына аякларын җиңелчә паралич суга. Электр ярдәмендә дәвалану, туктаусыз хәрәкәтләнү нәтиҗәсендә генә ул йөрерлек хәлгә килә. К.Насыйри 1902 елның 20 августында (2 сентябрендә) 77 яшендә вафат була, Казанда Яңа бистә ягындагы каберлеккә күмелә.
Бөек мәгърифәтче, әдип Каюм Насыйри татар халкының рухи үсешенә ярты гасыр буена фидакарь хезмәт итеп килде. Ул фәннең барлык тармаклары буенча диярлек җиңел аңлаешлы, мисалларга, иллюстрацияләргә бай мавыктыргыч кулланмалар язды. Татар теленең сүзлекләрен, грамматикасын төзеде. Тәрҗемә итеп, фольклор әсәрләрен кертеп һәм оригиналь әсәрләр иҗат итеп “Кырык вәзир кыйссасы”, “Фәвакиһел җөләса фил - әдәбият” (“Әдәбият турындагы мәҗлесләрнең җимеше”), “Кырык бакча” җыентыкларын төзеп бастырды. Халык авыз иҗаты әсәрләрен язып алып укучыларга тәкъдим итте, халыкның күзен ачуга, аң – белемен, мәдәниятен үстерүгә зур өлеш кертте.
990 просмотров
Комментарии (5)
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:39 +1
бөек галим булган
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:40 +1
бик эчтәлекле мәгълүмат
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:40 +1
рәхмәт сиңа, Камил!
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:41 +1
сиңа +5
Олеся Ермакова # 19 мая 2016 в 14:49 0
Бик эйбэт язгансын изге кеше - Каюм Насыйри турында!

tatbook.ru