ГлавнаяБЛОГИАвылым - Олы АчасырКаюм Насыйри - галим, язучы

ШКОЛЬНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ верх

Новые записи
С днем победы!
С днем победы!
вчера в 23:39 - Зиннатов Карим 1 +1
С Днем Победы!
С Днем Победы!
вчера в 22:45 - Токмачев Роман 1 +1
Участие в Параде
Участие в Параде
вчера в 22:42 - Токмачев Михаил 1 +1
Международная акция "Читаем детям о войне!"
Международная акция "Читаем детям о войне!"
вчера в 22:01 - Руслан Сатдаров 1 +1
Впервые в нашем городе прошел #велоквестпобеды
Впервые в нашем городе прошел #велоквестпобеды
вчера в 21:41 - Руслан Сатдаров 0 0
Казань 2
Казань 2
вчера в 21:02 - София Потехина 1 +1
С Днём Победы!
С Днём Победы!
вчера в 21:01 - Диляра Юсупова 0 0
День Победы!
День Победы!
вчера в 20:40 - Анна Раимова 2 +2
С ДНЁМ ПОБЕДЫ !
С ДНЁМ ПОБЕДЫ !
вчера в 20:07 - Нурислам Абдуллин 2 +2
Мемориальный комплекс в парке Урицкого
Мемориальный комплекс в парке Урицкого
вчера в 19:48 - Ксения Васильева 0 0
Выставка "Реальный подросток в реальной жизни"
Выставка "Реальный подросток в реальной жизни"
вчера в 19:42 - Нурислам Абдуллин 1 +1
Выставка "Дерево читательской славы"
Выставка "Дерево читательской славы"
вчера в 19:36 - Нурислам Абдуллин 2 +2
Письмо с армии. Реликвия нашей семьи.
Письмо с армии. Реликвия нашей семьи.
вчера в 17:48 - Саша Кузьмин 6 +3
Музей Победы в Казанском Кремле.
Музей Победы в Казанском Кремле.
вчера в 17:38 - Саша Кузьмин 4 +2
ДЕНЬ ПОБЕДЫ фото.
ДЕНЬ ПОБЕДЫ фото.
вчера в 17:21 - Виктория Созонова 1 +1
ДЕНЬ ПОБЕДЫ!
ДЕНЬ ПОБЕДЫ!
вчера в 17:14 - Виктория Созонова 0 0
Выставка
Выставка
вчера в 17:11 - Нурислам Абдуллин 0 0
Мирного неба над головой!
Мирного неба над головой!
вчера в 15:13 - Ярослав Коротышкин 1 +1
Праздничный парад
Праздничный парад
вчера в 14:00 - Амир Ямаев 3 +3
Окна Победы
Окна Победы
вчера в 12:00 - Марина Быковская 3 +3

Каюм Насыйри - галим, язучы

Автор
Опубликовано: 2236 дней назад (27 марта 2015)
Редактировалось: 1 раз — 5 мая 2021
+16
Голосов: 16
Каюм Насыйри - галим, язучы


Тулы исем: Габделкаюм Габденнасыйр улы Насыйров
Һөнәре: галим, язучы
Туу датасы: 14 февраль 1825
Туу җире: Олы Шырдан, Зөя өязе, Казан губернасы
Ил: Rusiya İmperiyäse
Милләт: татар
Үлем датасы: 2 сентябрь 1902 (77 яшь)
Үлем җире: Казан

Габделкаюм Габденнасыйр улы Насыйров 1825 елның 2(14) февралендә элекке Казан губернасы Зөя өязе Югары Шырдан авылында укымышлы мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне әтисеннән ала. 1841 – 1855 елларда Казанның бишенче мәхәлләсендәге мәдрәсәдә укый. Бу мәдрәсәдә ул 1855 елга кадәр унбиш ел укый. Гарәп, фарсы телләрен өйрәнә. Аннан соң Духовное училищеда, соңрак шул училищеның дәвамы булган Духовное семинариядә татар теле укыта. Семинариядә ул 15 ел эшли. Соңыннан Казан университетына ирекле тыңлаучы булып керә.
1879 елдан башлап К.Насыйри рәсми рәвештә бер җирдә дә хезмәт итми. Бар гомерен язучылык эшенә, фәнгә багышлый. Һәр язны туган авылы Шырданга кайта, кыр эшләрендә катнаша, җәйләрен Зөя өязе авылларына чыгып, халыкның телен, гореф – гадәтләрен өйрәнә, тарихи истәлекләр, фольклор әсәрләрен җыя. Әдип бар көчен, сәләтен китаплар, дәреслекләр язуга сарыф итә, аларны үз акчасына бастыра. 1885 елда К.Насыйри Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте әгъзасы итеп сайлана.
К.Насыйри күбрәк Казанда яши. Берничә тапкыр агасы Габделхәй янына Мәскәүгә, Мәкәрҗә ярминкәсенә һәм имтихан тотар өчен Уфага барып кайта. 1893 елның җәендә Оренбург янындагы Каргалы авылында була.
К.Насыйри китапларын үзе төпләгән, көнкүреш әйберләре ясаган. “Һаман утырып язу ялыктыра, каннар оеше, мин һәр көн бер – ике сәгать эшләп, бу кораллар белән үземә кирәкле әйберләр ясыйм”, - дип әйтә торган булган. Ул рәсем ясаган, географик карталар сызып, календарьларына урнаштырган.
К.Насыйри халык медицинасыннан файдаланган, төрле үләннәр белән дәваланган, физик хезмәт белән шөгыльләнгән. Шуның нәтиҗәсе буларак, бөтенләй диярлек ятып авырмаган. Бары тик гомеренең соңгы елларында гына аякларын җиңелчә паралич суга. Электр ярдәмендә дәвалану, туктаусыз хәрәкәтләнү нәтиҗәсендә генә ул йөрерлек хәлгә килә. К.Насыйри 1902 елның 20 августында (2 сентябрендә) 77 яшендә вафат була, Казанда Яңа бистә ягындагы каберлеккә күмелә.
Бөек мәгърифәтче, әдип Каюм Насыйри татар халкының рухи үсешенә ярты гасыр буена фидакарь хезмәт итеп килде. Ул фәннең барлык тармаклары буенча диярлек җиңел аңлаешлы, мисалларга, иллюстрацияләргә бай мавыктыргыч кулланмалар язды. Татар теленең сүзлекләрен, грамматикасын төзеде. Тәрҗемә итеп, фольклор әсәрләрен кертеп һәм оригиналь әсәрләр иҗат итеп “Кырык вәзир кыйссасы”, “Фәвакиһел җөләса фил - әдәбият” (“Әдәбият турындагы мәҗлесләрнең җимеше”), “Кырык бакча” җыентыкларын төзеп бастырды. Халык авыз иҗаты әсәрләрен язып алып укучыларга тәкъдим итте, халыкның күзен ачуга, аң – белемен, мәдәниятен үстерүгә зур өлеш кертте.
1024 просмотра
Комментарии (5)
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:39 +1
бөек галим булган
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:40 +1
бик эчтәлекле мәгълүмат
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:40 +1
рәхмәт сиңа, Камил!
Рамиль Мухаметгалиев # 31 марта 2015 в 18:41 +1
сиңа +5
Олеся Ермакова # 19 мая 2016 в 14:49 0
Бик эйбэт язгансын изге кеше - Каюм Насыйри турында!

ШКОЛЬНАЯ ЭЛЕКТРОННАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ