ГлавнаяБЛОГИАвылым - Олы Ачасыр

+299 RSS-лента RSS-лента

Авылым - Олы Ачасыр

Автор блога: Камиль Гайнуллин
Каюм Насыйри - галим, язучы
Каюм Насыйри - галим, язучы


Тулы исем: Габделкаюм Габденнасыйр улы Насыйров
Һөнәре: галим, язучы
Туу датасы: 14 февраль 1825
Туу җире: Олы Шырдан, Зөя өязе, Казан губернасы
Ил: Rusiya İmperiyäse
Милләт: татар
Үлем датасы: 2 сентябрь 1902 (77 яшь)
Үлем җире: Казан

Габделкаюм Габденнасыйр улы Насыйров 1825 елның 2(14) февралендә элекке Казан губернасы Зөя өязе Югары Шырдан авылында укымышлы мулла гаиләсендә туа. Башлангыч белемне әтисеннән ала. 1841 – 1855 елларда Казанның бишенче мәхәлләсендәге мәдрәсәдә укый. Бу мәдрәсәдә ул 1855 елга кадәр унбиш ел укый. Гарәп, фарсы телләрен өйрәнә. Аннан соң Духовное училищеда, соңрак шул училищеның дәвамы булган Духовное семинариядә татар теле укыта. Семинариядә ул 15 ел эшли. Соңыннан Казан университетына ирекле тыңлаучы булып керә.
1879 елдан башлап К.Насыйри рәсми рәвештә бер җирдә дә хезмәт итми. Бар гомерен язучылык эшенә, фәнгә багышлый. Һәр язны туган авылы Шырданга кайта, кыр эшләрендә катнаша, җәйләрен Зөя өязе авылларына чыгып, халыкның телен, гореф – гадәтләрен өйрәнә, тарихи истәлекләр, фольклор әсәрләрен җыя. Әдип бар көчен, сәләтен китаплар, дәреслекләр язуга сарыф итә, аларны үз акчасына бастыра. 1885 елда К.Насыйри Казан университеты каршындагы Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте әгъзасы итеп сайлана.
К.Насыйри күбрәк Казанда яши. Берничә тапкыр агасы Габделхәй янына Мәскәүгә, Мәкәрҗә ярминкәсенә һәм имтихан тотар өчен Уфага барып кайта. 1893 елның җәендә Оренбург янындагы Каргалы авылында була.
К.Насыйри китапларын үзе төпләгән, көнкүреш әйберләре ясаган. “Һаман утырып язу ялыктыра, каннар оеше, мин һәр көн бер – ике сәгать эшләп, бу кораллар белән үземә кирәкле әйберләр ясыйм”, - дип әйтә торган булган. Ул рәсем ясаган, географик карталар сызып, календарьларына урнаштырган.
К.Насыйри халык медицинасыннан файдаланган, төрле үләннәр белән дәваланган, физик хезмәт белән шөгыльләнгән. Шуның нәтиҗәсе буларак, бөтенләй диярлек ятып авырмаган. Бары тик гомеренең соңгы елларында гына аякларын җиңелчә паралич суга. Электр ярдәмендә дәвалану, туктаусыз хәрәкәтләнү нәтиҗәсендә генә ул йөрерлек хәлгә килә. К.Насыйри 1902 елның 20 августында (2 сентябрендә) 77 яшендә вафат була, Казанда Яңа бистә ягындагы каберлеккә күмелә.
Бөек мәгърифәтче, әдип Каюм Насыйри татар халкының рухи үсешенә ярты гасыр буена фидакарь хезмәт итеп килде. Ул фәннең барлык тармаклары буенча диярлек җиңел аңлаешлы, мисалларга, иллюстрацияләргә бай мавыктыргыч кулланмалар язды. Татар теленең сүзлекләрен, грамматикасын төзеде. Тәрҗемә итеп, фольклор әсәрләрен кертеп һәм оригиналь әсәрләр иҗат итеп “Кырык вәзир кыйссасы”, “Фәвакиһел җөләса фил - әдәбият” (“Әдәбият турындагы мәҗлесләрнең җимеше”), “Кырык бакча” җыентыкларын төзеп бастырды. Халык авыз иҗаты әсәрләрен язып алып укучыларга тәкъдим итте, халыкның күзен ачуга, аң – белемен, мәдәниятен үстерүгә зур өлеш кертте.
"АҖАГАН" уены - 2015
Безнең мәктәптә бүген "Аҗаган" уены оештырылды. Аны ел саен үткәрәләр. Мин укырга кергәнче апа-абыйларга ияреп килә идем. Ә менә быел үзем дә катнаштым.
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
"АҖАГАН" уены - 2015
Туган авылым
Туган авылым
Туган авылым
Туган авылым
Туган авылым
Туган авылым
Туган авылым
Туган авылым
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
Боз шәһәрендә
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
"Әкият" курчак театрында
Мәктәп музее
Мәктәп музее
Мәктәп музее
Мәктәп музее
Мәктәп музее
Мәктәп музее
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Моя школа
Мой класс
Мой класс
Мой класс
Мой класс
Минем мәктәбем
Минем мәктәбем
Авылым һәйкәлләре
2015 нче елның 9 маенда Бөек Җиңүгә 70 ел була. Безнең мәдәният йорты каршында 2 һәйкәл куелган. Сугышта үлеп калган авылдашларга һәм тыл хезмәтчәннәренә.
Авылыбыздан Бөек Ватан сугышына бик күп кеше киткән. Әмма, кызганычка каршы, аларның якынча 240 гы кире үз туган туфрагына кайту бәхетенә ирешми. Аларның исемнәре мәңгелеккә безнең күңелләребездә сакланыр, дип әйтәсе килә. Чөнки алар бүгенге буынның тынычлыгы өчен көрәшеп, үз башларын сугыш кырларында салганнар. Яшь буынга сабак булсын, аларның исемнәрен укып мәңгегә хәтерләрендә сакласыннар иде. Бәлки, кемнәрдер үз бабаларын, туганнарын да табар. Мәңгелек дан аларга! Авыр туфраклары җиңел булсын!

tatbook.ru